اضافه کاری
5دقیقه
آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
اضافهکاری به معنای کارکردن پس از ساعات معمول است که قیمت هر ساعت اضافهکار بر اساس قانون کار یا توافق طرفین تعیین میشود.
باتوجهبه اهمیت این موضوع، در این مقاله به پرسشهای اضافهکاری کارگران چیست و انجام آن در سال چه شرایطی دارد، پاسخ داده خواهد شد.
اضافهکاری کارگران چیست
بهطورکلی، حمایت از کارگران در قانون کار، ایجاب میکند که ساعات کاری آنها، تعیین شود تا بهاینترتیب، جلوی کار اضافی آنها، گرفته شده و یا در ازای آن، حقوق بیشتری به کارگران تعلق گیرد. اما گاهی، کارگران مشمول قانون کار، ساعات بیشتری را در محل کار حضور یافته و کار میکنند. در چنین حالتی، اصطلاحاً باید اضافهکاری کارگران، محاسبه شده و به آنها، مزد بیشتری تعلق گیرد.
سالی که دراینخصوص مطرح میشود، آن است که اضافهکاری کارگران چیست؟ در پاسخ به این سؤال، باید گفت که طبق ماده ۵۱ قانون کار، در حالت عادی، بهغیراز مواردی که در این قانون مستثنی شده است، ساعات کاری برای کارگران، نباید از ۸ ساعت در روز، تجاوز کند.
البته، کارفرما میتواند با توافق کارگران یا نماینده آنها، ساعات کاری را در برخی از روزهای هفته، بیشتر و در برخی روزها، کمتر از میزان ذکر شده نماید؛ بهشرط اینکه مجموع ساعت کاری کارگران در طول هفته، بیشتر از ۴۴ ساعت نشود.
لذا هر میزان ساعت کاری بیشتر از ساعات کار قانون کار ذکر شده، میبایست بهعنوان اضافهکاری کارگران محسوب شده و بهازای هر ساعت کار اضافی توسط کارگر، کارفرما میبایست بر اساس مزد ساعتی، قیمت هر ساعت کار اضافی را محاسبه و مبلغ آن را به آنها پرداخت نماید.
شرایط اضافهکاری کارگران
در قسمت قبل در مورد اضافهکاری کارگران توضیح داده شده و گفته شد که هر میزان ساعت کاری فراتر از ساعات کاری تعیین شده طبق قانون، کار اضافی محسوب شده و کارگر را مستحق دریافت مزد برای ساعات اضافی مینماید. در این قسمت از مقاله شرایط اضافهکاری کارگران پرداخته شده است.
در پاسخ به این سؤال، باید گفت که در قانون کار، شرایط خاصی برای انجام اضافهکاری کارگران تعیین شده است و در واقع، کارگران، همیشه هم مجاز به انجام کار اضافی نیستند. به همین جهت در این قسمت، برخی مهمترین شرایط اضافهکاری کارگران توضیح داده شده و سپس، قیمت هر ساعت اضافهکاری در سال گذشته شرح داده شده است.
بر اساس ماده ۵۹ قانون کار، شرایط اضافهکاری کارگران، آن است که در حالت عادی، علاوه بر اینکه کارگر باید با انجام اضافهکاری موافق باشد، پرداخت قیمت اضافهکاری بهازای هر ساعت کار اضافی نیز، الزامی است. البته، باید در نظر داشت که ساعات کار اضافی کارگران در طول روز، نباید از ۴ ساعت بیشتر شود و بهعبارتدیگر، نباید مجموع ساعات کاری کارگر در طول روز، بیشتر از ۱۲ ساعت شود؛ مگر در موارد استثنایی، آن هم با توافق طرفین.
لازم به ذکر است که بر اساس ماده ۶۰ قانون، گاهی ارجاع اضافهکاری به کارگر، علیرغم عدم رضایت وی نیز، مورد پذیرش خواهد بود. بهشرط اینکه انجام کار اضافه، برای جلوگیری از حوادث قابلپیشبینی یا ترمیم خسارات ناشی از این حوادث بوده، یا بهمنظور اعاده فعالیت کارگاه، پس از بروز حوادثی همچون سیل یا زلزله، اجتنابناپذیر باشد.
در چنین شرایطی، میتوان به میزان ۸ ساعت علاوه بر ساعات کار اصلی، انجام کار اضافه را از کارگران درخواست نمود. اما کارفرما مکلف است پس از انجام کار اضافه، ظرف مهلت ۴۸ ساعت، موضوع را به اداره کار اطلاع داده تا ضرورت کار اضافه و مدت آن، مشخص شود؛ در غیر این صورت، کارفرما مکلف به پرداخت غرامت و خسارات وارده به کارگران خواهد بود.
بر اساس ماده ۵۲ قانون کار، در مشاغل سخت زیانآور و همچنین، در کارهای زیر زمینی همچون کار در معدن، میزان ساعات کاری افراد، نباید از ۶ ساعت در روز و ۳۶ ساعت در هفته بیشتر شود و به همین دلیل، کارگران مشاغل سخت و زیانآور و زیر زمینی، شرایط اضافهکاری را نخواهند داشت.
بر اساس ماده ۸۳ قانون کار، انجام اضافهکاری برای افرادی که سن آنها کمتر از ۱۸ سال است (کارگر نوجوان)، غیرقانونی و ممنوع بوده و افرادی که چنین کارگرانی را به کار اضافی بگمارند، مشمول ضمانت اجرای ذکر شده در قانون، خواهند بود.
بر اساس ماده ۶۱ قانون کار، ارجاع اضافهکاری به کارگرانی که شبکاری انجام میدهند یا شغل آنها، جزء کارهای خطرناک و سخت و زیانآور است نیز، ممنوع است و این افراد، شرایط اضافهکاری را ندارند.
فرمول نحوه محاسبه اضافهکاری کارگران
در صورت وجود شرایط اضافهکاری، کارگر مستحق دریافت مزد بهازای ساعات کاری اضافه خواهد بود. اما سؤال این است که قیمت هر ساعت اضافهکاری، چقدر است؟
در پاسخ به این سؤال، باید گفت که بر اساس ماده ۵۹ قانون کار، قیمت هر ساعت اضافهکاری، به این صورت است که:
قیمت هر ساعت کار اضافه = قیمت یک ساعت کار عادی ×۱۴۰ درصد
سقف اضافهکاری کارگران در ماه
در تبصره ماده ۵۹ قانون کار، پیشبینی شده است که ساعات کار اضافی که توسط کارفرما به کارگران ارجاع میشود، نباید از ۴ ساعت در طول روز، بیشتر باشد؛ مگر در موارد استثنایی که طرفین، دراینخصوص توافق نمایند. این مورد، ناظر بر اضافهکاری در حالت عادی است.
اما در ماده ۶۰ همین قانون، پیشبینی شده است که در مواردی که به دلیل جلوگیری از حوادث قابلپیشبینی یا اعاده فعالیت کارگاه، نیاز به کار اضافی باشد، کارفرما میتواند با پرداخت اضافهکاری، به میزان ۸ ساعت در طول روز، از کارگران تقاضای انجام کار اضافه نماید؛ اما این امر استثنا است و ضرورت آن، میبایست به تأیید اداره کار برسد.
در همین رابطه، سؤالی مطرح میشود مبنی بر اینکه سقف اضافهکاری کارگران در ماه چقدر است؟ در پاسخ به این سؤال، باید گفت که در شرایط عادی، مدتزمان اضافهکاری، روزانه ۴ ساعت است و اگر ماه سیروزه در نظر گرفته شود، حداکثر یا سقف مدتزمان اضافهکاری کارگران، ۱۲۰ ساعت در طول ماه است.
حق بیمه اضافهکاری کارگران
آیا اضافهکاری کارگران، مشمول پرداخت حق بیمه میشود یا خیر؟ بهعبارتدیگر، آیا کارگران، بهازای ساعات کاری اضافی خود، میبایست اقدام به پرداخت حق بیمه سازمان تأمین اجتماعی نمایند؟
در پاسخ به این سؤال میتوان گفت که بر اساس بند ۵ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی، مزد یا حقوق یا کارمزد کارگران، شامل هرگونه وجوه و مزایای نقدی یا غیرنقدی مستمر است که در قبال کار، به بیمه شده، پرداخت میگردد؛ بنابراین، ازآنجهت که بر اساس قانون، اضافهکاری کارگران، جزء مزایای مستمر دریافتی کارگران محسوب میشود، بهنوعی مشمول پرداخت حق بیمه اضافهکاری کارگران خواهد بود.
