شغلهای استثنا از شمول قانون کار
3دقیقه
آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
قانون کار جمهوری اسلامی ایران به پیش بینی مقررات حمایتی خاص دررابطهبا حقوق کار، حاوی تضمینات مهمی دررابطهبا حقوق کارگران است؛ بااینحال باوجوداینکه ماده یک قانون کار ایران تمامی کارفرمایان، کارگران کارگاهها و مؤسسات را جزء مشمولان قانون کار قرار داده است، در برخی از موارد استثنایی قانونگذار احکامی را مقرر داشته است که برخی از افراد از شمول قانون کار مستثنی شوند. به همین دلیل در ادامه این مقاله قصد داریم به بررسی این مطلب بپردازیم که موارد استثنائات قانون کار کداماند و چه اشخاصی جزء مشمولان قانون کار محسوب نمیشوند؟ بهطورکلی موارد استثنا شده از شمول قانون کار را میتوان ناظر بر مشمولان سایر قوانین استخدامی، کارگاههای خانوادگی، نیروهای انسانی خاص، معلولان، شاغلان در نهادهای انقلابی، کارگران بخش کشاورزی، مجتمعهای قالیبافی و اعضای هیئتعلمی دانشگاه آزاد دانست.
نیروهای انسانی خاص
برخی از نیروهای انسانی به لحاظ نوع شغل و فعالیتی که دارند نیز از شمول قانون کار مستثنی گردیدهاند که این موارد استثنائی در ماده ۱۹۰ قانون کار مشخص شده است و بر اساس آن، صیادان، کارکنان حملونقل، خدمه و مستخدمین منازل، معلولین و کارگرانی که تمام یا قسمتی از مزد خود را از مشتری دریافت میکنند و کارگران کارهای متناوب را مشمول آییننامهای دانسته است که با تدوین شورایعالی کار به تصویب هیئت وزیران میرسد.
کارگاههای خانوادگی
بر اساس قسمت دوم ماده ۱۸۸ قانون کار، کارگران کارگاههای خانوادگی که انجام کار در آنها منحصراً توسط صاحبکار و همسر و خویشاوندان نسبی درجه یک از طبقه اول وی انجام میشود، مشمول این قانون نخواهند بود. بااینحال، برخی از مقررات مربوط به قانون کار همچون حفاظت فنی و بهداشتکار را که مربوط به کارگاه است، نمیتوان نادیده گرفت و کارفرمایان کارگاههای خانوادگی نیز ملزم به رعایت آنها هستند.
مشمولان سایر قوانین استخدامی
بر اساس ماده ۱۸۸ قانون کار، با عنایت به قوانین استخدامی خاص، مشمولان آنها را از شمول قانون کار مستثنی نموده است. برایناساس، عدم شمول قانون کار در خصوص کارگرانی که مشمول قانون خاص دیگری هستند مشخص میشود؛ لذا اشخاص مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ و سایر قوانین و مقررات استخدامی جزء یکی از مهمترین موارد استثنا از شمول قانون کار بهحساب میآیند.
اشخاص معلول
بر اساس قانون جامع حمایت از حقوق معلولان مصوب ۱۳۸۳، کارگاههای آموزشی، حمایتی و تولیدی معلولان موضوع ماده ۳ این قانون، از شمول قانون کار جمهوری اسلامی ایران مستثنی خواهند بود.
نهادهای انقلابی
بر اساس قانون خاص مربوط به شورای انقلاب مصوب ۱۳۵۹، کارکنان نهادهای انقلابی از قبیل جهاد سازندگی، بنیاد شهید، نهضت سوادآموزی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مشمولان قانون کار نمیباشند؛ بنابراین کلیه اشخاصی که در یکی از نهادهای انقلابی کار میکنند از شمول قانون کار مستثنی شدهاند.
بخش کشاورزی
یکی دیگر از موارد استثنا از شمول قانون کار، کارگران بخش کشاورزی هستند که در ماده ۱۸۹ قانون کار مشخص شدهاند. بر اساس این ماده در بخش کشاورزی فعالیتهای مربوط به پرورش و بهرهبرداری از درختان میوه، انواع نباتات، جنگلها، مراتع، پارکهای جنگلی و نیز دامداری و تولید و پرورش ماکیان و طیور، صنعت نوغان، پرورش آبزیان و زنبورعسل و کاشت، داشت و برداشت و سایر فعالیتها در کشاورزی، به پیشنهاد شورایعالی کار و تصویب هیئت وزیران میتواند از شمول قسمتی از قانون کار معاف گردد.
مجتمعهای قالیبافی
بر اساس قانون حمایت از تأسیس و اداره مجتمعهای بزرگ و متمرکز قالیبافی، بافندگان شاغل در اینگونه مجتمعهای قالیبافی که در چارچوب یک قرارداد پیمانکاری با صاحب کارگاه کار میکنند، بهعنوان حقوقبگیر، کارمند یا کارگر تلقی نمیشوند و جزء مشمولان قانون کار نیستند.
اعضای هیئتعلمی دانشگاه آزاد
بر اساس بخشنامه وزیر کار و امور اجتماعی، اعضای هیئتعلمی و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی از شمول قانون کار مستثنی خواهند بود و نمیتوان آنها را بهعنوان کارگر مشمول قانون کار محسوب نمود.
سوالات متداول
علیرغم اینکه قانون کار کلیه کارگران را مشمول خود دانسته است، به شرح مذکور در مقاله برخی از انواع مشاغل از شمول قانون کار خارج شدهاند.
اصولاً کارکنان دولت که مشمول سایر قوانین استخدامی هستند، از شمول قانون کار معاف هستند که شرح این موضوع در متن مقاله مورد بررسی قرار گرفته است.
موارد استثنا از شمول قانون کار بهموجب قوانین خاص متعددی مشخص شدهاند. برای مشاهده کلیه موارد عدم شمول قانون کار به متن مقاله مراجعه نمایید.
